Die Männer und Mitbrüder

© Yoav Lemmer



Capruth bij Potsdam, 30 juli 1932
Waarde Freud,

(..) Bestaat er een mogelijkheid om de psychische ontwikkeling van de mensen zodanig te sturen dat zij meer weerstand kunnen bieden aan de psychosen van haat en vernietiging ? Ik denk hierbij bepaald niet alleen aan diegenen die men ongeletterd noemt. Op grond van mijn levenservaringen is het veeleer de zogeheten 'intelligensia' die het gemakkelijkst zwicht voor de fatale collectieve suggesties (..)

Met zeer vriendelijke groet,
uw A. Einstein


Wenen, september 1932
Waarde Einstein,

(..) Uitgaande van onze mythologische driftenleer vinden wij moeiteloos een formule voor de indirecte methoden om oorlogen te bestrijden. Als de bereidheid om oorlog te voeren een uitvloeisel van de destructiedrift is, ligt het voor de hand daartegen de tegenspeler van deze drift, de Eros, te hulp te roepen. Alles wat gevoelsbanden tussen de mensen tot stand brengt, moet tegen de oorlog werken. Deze banden kunnen van tweeërlei aard zijn. Ten eerste relaties zoals die met een liefdesobject, zij het zonder seksuele doelen. De psychoanalyse hoeft zich niet te schamen hier van liefde te spreken, want de religie zegt hetzelfde : Hebt uw naaste lief als uzelf. Deze eis is gemakkelijk gesteld, maar moeilijk te bevredigen. De tweede soort gevoelsband ontstaat dankzij identificatie. Alles wat belangrijke punten van overeenkomst tussen mensen schept, brengt deze collectieve gevoelens, identificaties teweeg. Hierop berust goeddeels de opbouw van de menselijke samenleving. (..)

Ik zou echter nog een vraagstuk willen behandelen dat u in uw brief niet aanroert en dat mij sterk interesseert. Waarom winden wij ons zo op over oorlog, u en ik en zoveel anderen, waarom accepteren wij hem niet zoals al die andere pijnlijke noodsituaties in het leven ? Oorlogen lijken immers een natuurverschijnsel, biologisch goed gefundeerd en praktisch amper te vermijden. Schrikt u niet van mijn vraag (..)

Ik groet u hartelijk en verzoek u het mij niet euvel te duiden als mijn uiteenzettingen u hebben teleurgesteld.
Uw Sigm. Freud