l'heure de leurrer

© Seb Patane

"Pourquoi me dis-tu que tu vas à Cracovie, quand tu vas vraiment à Cracovie?"


(Lacan, Les formations de l'inconscient, 1957, 105 < Freud, De grap en haar relatie met het onbewuste, 2006 [1905], 441)


"Twee joden komen elkaar tegen in de treinwagon op een Galicisch station. 'Waar ga jij heen?', vraagt de een. 'Naar Krakau', is het antwoord. 'Kijk eens wat een leugenaar je bent', stuift de ander op. 'Als jij zegt dat je naar Krakau gaat, wil je mij laten geloven dat je naar Lemberg gaat. Maar nu weet ik dat jij werkelijk naar Krakau gaat. Waarom lieg je nou?"

verborgen impulsen

© Sergei Pankejeff & his older sister Anna

".. Maar deze rationalistische kritiek ging al gauw gepaard met tobberijen en twijfels, die ons kunnen onthullen dat er ook verborgen impulsen in het spel waren. Een van de eerste vragen die hij [de wolvenman, als vijfjarige] tot zijn njanja richtte, was of Christus ook een achterwerk had gehad. Zijn njanja legde uit dat hij God was geweest en ook mens. Als mens had hij alles gehad en alles gedaan wat ook andere mensen hebben en doen. Dat nu stelde hem helemaal niet tevreden, maar hij wist zich te troosten met de gedachte dat het achterwerk enkel de voortzetting van de benen is. De amper tot zwijgen gebrachte angst om de heilige figuur te moeten vernederen vlamde weer op toen bij hem de vraag rees of Christus ook had gescheten. Hij waagde het niet zijn vrome njanja de vraag voor te leggen, maar hij vond zelf een uitweg zoals zij hem die niet beter had kunnen wijzen. Omdat Christus wijn uit niets had gemaakt, had hij ook het eten in niets kunnen veranderen en zich zo de defecatie kunnen besparen .."

Sigmund Freud, Werken 6 [1912-1915], Uit de geschiedenis van een kinderneurose ['De wolvenman'], vert. Wilfred Oranje, 2006, 530

dus ik moet afzien

© gé-Karel van der Sterren

".. Als ik een psychoneuroticus in analytische behandeling neem, vormen zijn dromen geregeld, zoals gezegd, het onderwerp van onze besprekingen. Ik moet hem daarbij alle psychologische opheldering geven met behulp waarvan ik zelf inzicht in zijn symptomen heb verkregen, en stuit dan op de onverzettelijke kritiek, zoals ik die van vakgenoten waarschijnlijk niet scherper te verwachten heb. Meestal richt de tegenspraak van mijn patiënten zich tegen de stelling dat dromen zonder uitzondering wensvervullingen zijn. Hier enkele voorbeelden van het droommateriaal dat mij als tegenbewijs wordt voorgehouden.

"U zegt altijd dat de droom een vervulde wens is", begint een spitsvondige patiënte. "Nu zal ik u eens een droom vertellen waarvan de inhoud er juist op neerkomt dat een wens van mij niet vervuld wordt. Hoe brengt u dat overeen met uw theorie?" De droom luidt als volgt: 'Ik wil een souper geven, maar heb niets anders in voorraad dan wat gerookte zalm. Ik denk erover boodschappen te doen, maar herinner mij dat het zondagmiddag is en dan zijn alle winkels gsloten. Ik wil nu enkele leveranciers opbellen, maar de lijn is gestoord. Dus moet ik afzien van de wens een souper te geven.’ .."

(Freud, De droomduiding, 2006 [1900], 159)

saumon mayonnaise / selon Freud

© Joe Bradley

" .. Une des histoires sur lesquelles Freud fait pivoter son analyse du mot d’esprit, celle du saumon mayonnaise, est la plus belle à en donner l’illustration. Il s’agit d’un personnage qui, après avoir donné à un quémandeur quelque agent dont celui-ci a besoin pour faire face à je ne sais quelles dettes, à ses échéances, s’indigne de le voir donner à l’objet de sa générosité un autre emploi. C’est une véritable histoire drôle. Après le bienfait, il le retrouve donc dans un restaurant en train de s’offrir, ce qui est considéré comme le signe de la dépense somptuaire, du saumon à la mayonnaise. Il faut y mettre un petit accent viennois qu’appelle le ton de l’histoire. Il lui dit — Comment, est-ce pour cela que je t’ai donné de l’argent? Pour t’offrir du saumon mayonnaise? L’autre entre alors dans le mot d’esprit en répondant — Mais alors, je ne comprends pas. Quand je n’ai pas d’argent, je ne peux pas avoir de saumon mayonnaise, quand j’en ai, je ne peux pas non plus en prendre. Quand donc mangerai-je du saumon mayonnaise? .. "

(Jacques Lacan, Le séminaire livre V, Les formations de l’inconscient, 1998 [1957-1958], 88)

(one of the) 50 ways to agree with Sigi

© Anatol Knotek

(one of the) 50 ways to show ingredients in a Freudian constellation

© Hembakat är Bäst, baking book IKEA

Soulier I (fetisj)

".. Het ligt voor de hand te verwachten dat als substituut voor de gemiste vrouwelijke fallus organen of objecten worden gekozen die ook verder als symbolen de penis vertegenwoordigen. Dat kan vaak genoeg het geval zijn, maar is zeker niet beslissend. Bij de vestiging van de fetisj schijnt eerder een proces in acht te zijn genomen dat doet denken aan het halthouden van de herinnering bij een traumatische amnesie. Ook hier blijft de interesse als het ware onderweg stilstaan en wordt misschien de laatste indruk vóór de akelige, traumatische indruk als fetisj vastgehouden. Zo heeft een voet of schoen - of een deel ervan - zijn bevoorrechte rol als fetisj te danken aan de omstandigheden dat de jongen in zijn nieuwsgierigheid van onderaf langs de benen naar het vrouwelijk genitaal gegluurd heeft .. de aanblik van de genitale beharing, waarop de vurig begeerde aanblik van het vrouwelijke lid had moeten volgen ; de zo vaak tot fetisj uitverkoren lingerie houdt het moment van de ontkleding vast, het laatste moment waarop men de vrouw nog als fallisch mocht beschouwen .."

(S. Freud, Fetisjisme, 1988 [1927], 242)

IM once again

[Uz Podpolja]



"Wij hebben de ervaring opgedaan dat wensen uitspreken niets kost, en daarom bedenken wij elkaar vrijgevig met de beste en hartelijkste wensen, waarbij iemand een lang leven toewensen vooropstaat. De ambivalentie van juist deze wens blijkt uit een bekende oriëntaalse anekdote.

De sultan heeft door twee wijzen zijn horoscoop laten opmaken. Ik prijs u gelukkig, heer, zegt de een, in de sterren staat geschreven dat u al uw verwanten vóór u zult zien sterven. Deze ziener werd terechtgesteld. Ik prijs u gelukkig, zegt ook de ander, want ik lees in de sterren dat u al uw verwanten zult overleven. Deze wordt rijkelijk beloond. Beiden hadden uitdrukking gegeven aan dezelfde wensvervulling (..)"


(Grafbard Sigmund Freud, bij het overlijden van Sándor Ferenczi, 1933)

Die Männer und Mitbrüder

© Yoav Lemmer



Capruth bij Potsdam, 30 juli 1932
Waarde Freud,

(..) Bestaat er een mogelijkheid om de psychische ontwikkeling van de mensen zodanig te sturen dat zij meer weerstand kunnen bieden aan de psychosen van haat en vernietiging ? Ik denk hierbij bepaald niet alleen aan diegenen die men ongeletterd noemt. Op grond van mijn levenservaringen is het veeleer de zogeheten 'intelligensia' die het gemakkelijkst zwicht voor de fatale collectieve suggesties (..)

Met zeer vriendelijke groet,
uw A. Einstein


Wenen, september 1932
Waarde Einstein,

(..) Uitgaande van onze mythologische driftenleer vinden wij moeiteloos een formule voor de indirecte methoden om oorlogen te bestrijden. Als de bereidheid om oorlog te voeren een uitvloeisel van de destructiedrift is, ligt het voor de hand daartegen de tegenspeler van deze drift, de Eros, te hulp te roepen. Alles wat gevoelsbanden tussen de mensen tot stand brengt, moet tegen de oorlog werken. Deze banden kunnen van tweeërlei aard zijn. Ten eerste relaties zoals die met een liefdesobject, zij het zonder seksuele doelen. De psychoanalyse hoeft zich niet te schamen hier van liefde te spreken, want de religie zegt hetzelfde : Hebt uw naaste lief als uzelf. Deze eis is gemakkelijk gesteld, maar moeilijk te bevredigen. De tweede soort gevoelsband ontstaat dankzij identificatie. Alles wat belangrijke punten van overeenkomst tussen mensen schept, brengt deze collectieve gevoelens, identificaties teweeg. Hierop berust goeddeels de opbouw van de menselijke samenleving. (..)

Ik zou echter nog een vraagstuk willen behandelen dat u in uw brief niet aanroert en dat mij sterk interesseert. Waarom winden wij ons zo op over oorlog, u en ik en zoveel anderen, waarom accepteren wij hem niet zoals al die andere pijnlijke noodsituaties in het leven ? Oorlogen lijken immers een natuurverschijnsel, biologisch goed gefundeerd en praktisch amper te vermijden. Schrikt u niet van mijn vraag (..)

Ik groet u hartelijk en verzoek u het mij niet euvel te duiden als mijn uiteenzettingen u hebben teleurgesteld.
Uw Sigm. Freud

Schier onoplosbaar

Het past bij het eigene van de psychoanalyse dat ze niet wil beschrijven wat de vrouw is - dat zou een schier onoplosbaar probleem zijn - maar wel nagaat hoe zij vrouw wordt, hoe de vrouw zich uit het biseksueel aangelegde kind ontwikkelt.


(Klinisch archeoloog, Sigmund Freud, College XXXIII, 1932, De vrouwelijkheid)

Arme schwitzende Menschenhäupter

© Magritte, Attempting the impossible



"Over het raadsel van de vrouwelijkheid hebben de mensen zich door alle tijden heen het hoofd gebroken :

Häupter in Hieroglyphenmützen,
Häupter in Turban und schwarzem Barett,
Perückenhäupter und tausend andre
Arme, schwitzende Menschenhäupter ..
(Heine, Die Nordsee)

Hoofden met hiërogliefenmutsen,
hoofden met tulband en zwarte baret
bepruikte hoofden en duizend andere
arme, zwetende mensenhoofden ..

Ook u, althans de mannen onder u, zult zich van dit gepieker niet hebben onthouden ; van de vrouwen onder u verwacht men dat niet, zij vormen zelf het raadsel."


(Klinisch genie, Sigmund Freud, College XXXIII, 1932, De vrouwelijkheid)

Vol leemten

© Marjolijn Mandersloot



"Men ziet zich daarom genoodzaakt de schrijvers en dichters gelijk te geven, die bij voorkeur personen uitbeelden die liefhebben zonder het te weten of die niet weten of zij wel liefhebben, of die menen te haten terwijl zij liefhebben. Het schijnt dat juist datgene wat omtrent ons liefdesleven ter kennis van ons bewustzijn komt, bijzonder gemakkelijk onvolledig, vol leemten en vervalst kan zijn"


(Sigmund Freud, (2000 (1920)), Seksualiteit, Over de psychogenese van een geval van homoseksualiteit bij een vrouw, 258)

Bras-Penning

© Salvador Dali, Apotheosis of the Dollar


" (..) In werkelijkheid onderhoudt geld overal waar de archaïsche denkwijze heeft geheerst of heersend is gebleven - in de oude culturen, in mythen, sprookjes en bijgeloof, in het onbewuste denken, in de droom en in de neurose - zeer nauwe betrekkingen met drek. Het is een bekend feit dat het goud dat de duivel aan zijn liefjes schenkt, na zijn vertrek in drek verandert, en de duivel is toch beslist niets anders dan de verpersoonlijking van het verdrongen onbewuste driftleven. Eveneens bekend is het bijgeloof waarbij de vondst van een schat in verband wordt gebracht met de defecatie. En iedereen kent de figuur van de 'dukatenschijter' (..)"


(Sigmund Freud, (2000 (1908), Seksualiteit, Karakter en anale erotiek, 159)

Taboe

© Katrin Binner


"Wanneer de primitieve mens een taboe heeft opgericht, vreest hij een gevaar, en het is onloochenbaar dat in al deze voorschriften ter vermijding van gevaren een principiële vrees voor de vrouw tot uiting komt. Misschien stoelt deze vrees op het feit dat de vrouw anders is dan de man, dat zij hem eeuwig onbegrijpelijk en geheimzinnig, vreemd en daarom vijandig voorkomt. De man vreest door de vrouw verzwakt, met haar vrouwelijkheid besmet te worden en zich dan onbekwaam te zullen betonen. De coïtus met zijn verslappende en ontspannende uitwerking kan model staan voor deze vrees ; en de waarneming dat de vrouw door het geslachtsverkeer invloed verwerft over de man, dat zij daardoor respect afdwingt, kan de verbreiding van deze angst rechtvaardigen. In dit alles is er niets dat verouderd is, niets dat niet onder ons voortleeft"


(Sigmund Freud, 2000 (1918), Seksualiteit, Bijdragen tot de psychologie van het liefdeleven III : het maagdelijkheidstaboe, 221)

Minieme verschuiving

© Oleg Dou



"Ook wanneer de penisnijd zijn eigenlijke object heeft opgegeven, houdt hij niet op te bestaan, maar leeft na een minieme verschuiving voort in de karaktereigenschap van de jaloezie. Natuurlijk is de jaloezie niet kenmerkend voor één geslacht en steunt ze op een bredere basis, maar ik geloof toch dat ze in het zieleleven van de vrouw een veel grotere rol speelt omdat ze uit de bron van de omgebogen penisnijd een enorme versterking put"


(Sigmund Freud, (2000 (1925)), Seksualiteit, Het anatomische geslachtsverschil, 283)

Mal-entendu

© Ed Pien



"Wij hebben al lang gemerkt dat veel vrouwen die hun man naar het voorbeeld van hun vader hebben gekozen of hem in de plaats van hun vader hebben gesteld, in hun huwelijksleven toch enkel hun slechte verstandhouding met hun moeder herhalen. Hun man zou de relatie met hun vader moeten erven, maar in werkelijkheid erft hij de relatie met hun moeder"


(Sigmund Freud, (2000 (1931)), Seksualiteit, Over de vrouwelijke seksualiteit, 303)

Doodswens

© Paolo Ventura



"Wellicht brengt niemand de psychische energie op zichzelf te doden tenzij hij daarbij tevens een object doodt waarmee hij zich heeft vereenzelvigd en daardoor een doodswens tegen zichzelf keert die tegen iemand anders was gericht (..) Het onbewuste van alle levenden is overvol van deze doodswensen, zelfs tegen degenen van wie men overigens houdt"


(Sigmund Freud, (2000 (1920)), Seksualiteit, Over de psychogenese van een geval van homoseksualiteit bij een vrouw, 253)