Am roten Meer

© Anselm Kiefer, Lilith am roten Meer - Hamburger Bahnhof Museum für Gegenwart, Berlin



"Ten slotte restte je altijd maar één mogelijkheid : alle onbekende feiten samenvatten in de lachwekkende zin 'De strijd golfde heen en weer' of een soortgelijke hulpeloze en nutteloze formulering. Wij allemaal, ook degenen die zelf denken dat ze op de kleinste details hebben gelet, behelpen ons slechts met decorstukken die door anderen al vaak genoeg op het toneel heen en weer zijn geschoven. We proberen de werkelijkheid weer te geven, maar hoe harder we het proberen, hoe meer zich aan ons opdringt wat op het toneel van de geschiedenis van oudsher te zien is geweest : de gesneuvelde tamboer, de infanterist die net een ander neersteekt, het brekende oog van een paard, de onkwetsbare keizer, omringd door zijn generaals, midden in het verstarde strijdgewoel. Onze bemoeienis met de geschiedenis is een bemoeienis met beelden die altijd al geprefabriceerd zijn, gegraveerd binnen in ons hoofd, waarnaar wij voortdurend staren terwijl de waarheid heel ergens anders ligt, in een gebied dat nog door geen mens is ontdekt"


(W.G. Sebald, Austerlitz, vertaling Ria van Hengel, 2003, 83)